ერთი ბელორუსი პერფორმერი, სახელად, ბიონიჰილი

თანამედროვე ხელოვნებაში ბოლო წელია ძალიან გამიტაცა სისხლის, წამებისა და ტკივილის მოტივმა (აბრამოვიჩთან ერთ-ერთი ხაზი, რომლისგანაც გაიფურჩქნა ჩემში ეს მისწრაფება).
ამასწინათ ინტერნეტით წავაწყდი ერთ ბელორუსს ბიჭს, რომელიც საკუთარ თავს BioNihil-ს უწოდებს. ბიოლოგიური არსება ნიჰილისტური ქმედებებით - ასე განვმარტავდი მის არსტისტულ მდგომარეობას.

2011 წლის მარტში ფრანგულ ინსტიტუტში, ვალენსიაში (ესპანეთი) მან პერფორმანსი წარმოადგინა. შეკრებილი ხალხის წინ ტანზევით გაიხადა და მკერდზე ბრიტვით ამოიკაწრა წინადადაება - “every body is illegal” (ყოველი სხეული უკანონოა). შემდეგ კი შეკრებილი ადამიანებისკენ გაემართა, ჩაეხუტა თითოეულ მათგანს და თან თავისი "ბეჭდით" დადაღა ისინი. შედეგად სხვების ტანსაცმელზე ბუნდოვანი, სარკისებული წარწერები ჩნდებოდა. ეს ქმედება იყო ერთ-ერთი საშულება თავისი შეტყობინების ადრესატამდე გაგზავნისა.

მარი ბექაური - მეორე მხარე

"მე ჩემს ამბებს საკუთარი მეორე მხრიდან ვიგონებ, ეს ამბები მკვდარია, ისევე, როგორც თავად ეს ამბები"

ექვსი განსხვავებული ისტორია, ექვსი განსხვავებული პერსონაჟი და წიგნი, ექვსი გაუპატიურება, სიკვდილის შიში და პატიება. ამ ექვსეულის ალუზიურ ამბებს ერთი საერთო მხარე აქვთ - სიმართლე, რომელიც ფსიქოლოგის სეანსებზე მისული გოგოს გონებაში იმალება.
სიმართლეს მკითხველი უკანასკნელ აბზაცში ამოიკითხავს, მანამდე კი გოგონას ტრავმირებული გონებაში მოუწევს მოგზაურობა, სადაც ის თავისი ცხოვრების განმავლობაში წაკითხული წიგნების გმირებს უკავშირებს საკუთარ ისტორიას და მათ წარმოიდგენს თავის ადგილას.

ყველასთვის ცნობილია, რომ ხელოვანის ქმნილება, მას შემდეგ რაც ის დღის შუქს იხილავს, დამოუკიდებელ ცხოვრებას იწყებს. დამოუკიდებელ ცხოვრებას კი ყველაზე მეტად წიგნი და მისი პერონაჟები იწყებენ ხოლმე. ასე გადმოინაცვლეს კორტასარის, ფოლკნერის, კუნდერას, გრასის, ოსტერისა და კრისტოფის წიგნის გმირებმა მარი ბექაურის ახალ რომანში - "მეორე მხარე".

"რომანი წელიწადნახევრის წინ დავწერე, იანვრის ბოლოს. კარგად მახსოვს ის დღეები, როცა ვწერდი, უფრო სწორად, ის განცდები, იმდენად დიდი და მძაფრი რაღაცები ხდებოდა ჩემში. მწერალი, მგონია, რომ ყოველთვის რაღაც საკუთარს დებს ნაწარმოებში, ჰოდა მგონია, რომ ყველაზე მეტი ამ წიგნში ჩავდე. სულ ხუთ დღეში დაიწერა. მერე ქუინის ეპიზოდი არ მომეწონა და დაახლოებით 50-ჯერ დავწერე თავიდან, რომ ისეთი ყოფილიყო, როგორც მინდოდა." - გაუმხილა მარიმ თავის ფეისბუქის მეგობრებს.

საფეხურები, რომლის გავლაც მკითხველს წიგნის პერსონაჟთან ერთად მოუწევს, ზოგიერთი განსაკუთრებით საინტერესოა. ჩემი ფავორიტი კომპიუტერული თამაშით გამანიაკებული იოზეფი ანუ მესამე საფეხური იყო.

ეს მცირე რომანი, რომელიც სწრაფად და მოუთმენლად იკითხება, ნამდვილი აღმოჩენა იქნება ცალკე მარი ბექაურის თაყვანისმცელემლებისთვის და ცალკე ზემოთ მოხსენიებული მწერლების გულშემატკივრებისთვის.
მწერალი არ ღალატობს საკუთარ სტილს, ის კვლავ გულწრფელია მკითხველთან, ოღონდ ამჯერად ამას ლიტერატურის კანონების მოშველიებით ახერხებს და ისეთ ტექსტს ქმნის, რომლითაც საფუძვლიან საბაბს იძლევა, მის მომავალ დიდ წარმატებაში დასარწმუნებლად.
ღმერთებო, მწერლებო და მოქალაქენო, მარი ხომ ჯერ მხოლოდ 23 წლისაა!

სალვადორ დალის იდუმალი ცხოვრების ამბავი

ბიოგრაფიების კითხვა ნამდვილად არ მიყვარს, თუმცა ავტობიოგრაფიები სხვანაირად საინტერესოდ მეჩვენება, მით უმეტეს, ხელოვანი ადამიანის მიერ საკუთარი ცხოვრების აღწერა.
როდესაც თვალში სალვადორ დალის ტომეული მომხვდა"ბიოგრაფიული პროზის" სერიიდან (რომლის გულშემატკივარი და მიმდევარი ჩემი ძმა გახლავთ), გადმოვიღე, გადავაშალე და გამიხარდა რომ გავიგე - დალი თავად წერდა საკუთარ ამბავს.

ასევე არ მიყვარს, როდესაც ხელოვნების ქმნილებას ავტორთან ერთად განიხილავენ, თუმცა ხელოვნებაშიც არსებობს ისეთი შემთხვევები, როდესაც ქმნილების გასაგებად დამატებით საჭიროებას წარმოადგენს მისი ავტორის ბიოგრაფიის გაგება. სალვადორ დალის შემოქმედება ინტერპრეტაციებში ძალიან თავისუფალია, ისიც საკმარისია თუკი სიურეალიზმის არსი იცით.
დალი ავტობიოგრაფიაში ბევრ დეტალს ხდის ფარდას - რა ხდებოდა მის ცხოვრებაში, როდესაც ამა თუ იმ ტილოზე მუშაობდა.

მიხედავად იმისა, რომ ჩემდა გასაკვირად, ერთ-ერთი გვერდის ბოლოში მთარგმნელმა (ზაზა ჭილაძე, გრიგოლ ჭუმბურიძე) მამცნო, დალის ეს ნაწერი ყოველგვარი პუნქტუაცია-სინტაქსის თვალსაზრისით ერთ-ერთი რთული ტექსტიაო, (დალის ორიგინალ ტექსტს არც სასვენი ნიშნები, არ აბზაცები და არც სხვა რაიმე აღკაზმულობა აქვს და მართლწერაც ისეთია, ნებისმიერ ენათმეცნიერს საგონებელში ჩააგდებს) ეს მაინც ლიტერატურული ნაშრომია (მადლობა დალის მეუღლეს, გალას, რომლის დახმარებითაც "გადმოლიტერატურდა" ავტობიოგრაფია).

ჩიჰარუ შიოტა - მეხსიერების ოთახი

ჩიჰარუ შიოტა თანამედროვე იაპონელი ხელოვანია, რომელიც 1999 წლიდან ბერლინში ცხოვრობს. ჩიჰარუ მარინა აბრამოვიჩთან და რებეკა ჰორნთან სწავლობდა და მათგან იღებდა დიდ მხარდაჭერას თავისი იდეების განსახორციელებლად.

ჩიჰარუს შემოქმედების ცენტრალური თემებია მეხსიერება, დავიწყებული ოცნებები და წარსული, ძილი, გარდასული დღეების კვალი და ბავშვობა, ხოლო მთავარი სამუშაო მასალა - ძაფის გორგალი.
ის ცნობილია თავისი ინსტალაციებით - ნივთებიანი ოთახებით, რომლებიც გაქსელილია ძაფში. "ხატვა ჰაერში", ეს იყო არტისტის  ერთ-ერთი მთავარი სურვილი.

ჰიმალაელი გოგო

ერთი გოგო ყოფილა, ჰიმალაის მთებში ცხოვრობდა, და როდესაც ეკითხებოდნენ რაღაცას, ყველაფერზე პასუხი ქონდა, ოღონდ ეს ისეთი პასუხი კი არ იყო, აი, ვითომ ყოვლისმცოდნეები რომ არიან ხოლმე ან ეგრე ჰგონიათ თავი, არა, სულაც არა, ეს გოგო ისეთ პასუხებს იძლეოდა, რომ მერე რომ იტყოდი "კი, მერე?". და ვსო, მორჩა, ვეღარაფერი ეშველებოდა ვეღარავის.

(რამხელა წინადადადება დავწერე, მაგრა გამისწორდა).
[წერტილი ბრჭალების მერე იწერება? აღარ მახსოვს...]

ის გოგო ჰიმალაიდან, მიწის ქალაქებში რომ ჩამოვიდა, იმიტო რო მაგრა მღეროდა, საოცრად, ნელ-ნელა ჰიმალაის მთები შემცირდნენ მასში. აი, როგორც ხდება ხოლმე, მთიანი სოფლიდან რომ ჩამოდის ადამინი დიდ, გაბრტყელებულ ქალაქში და რაც მეტს რომ იგებ, მით უფრო იკარგები. ეგ მომენტი იყო.

დღეს ანა გვიყვებოდა ამ ჰიმალაელ ქალზე, რომელმაც მერე წიგნი დაწერა და ბესტსელერი გახდა. ისე მომინდა წაკითხვა, ჭკუიდან გადავდექი და იზმენაში ვარ. არადა სახელი ვერ დავიმახსოვრე, მერე მივწერ და გავიგებ.

დაიცა, ეხა გეტყვით რაშია საქმე. აი, მაგალითად, ცხვირში საყურე გაქ. გეკითხებიან: ე, ცხვირში საყურე გაქ?! შენ პასუხობ: კი, მერე? ი, ვსო. ან თმები მწვანედ გაქ შეღებილი და გეკითხებიან: ეი, შენ მწვანედ გაქ თმა?! - კი, მერე? ან დეგენერატი ხარ და გეკითხებიან: ვა, შენ დეგენერატი ხარ?! - კი, მერე? ვსო, იმენნა ყუმი ხდები რა. იმიტო რო, მერე რაღა ჯანდაბა უნდა მოხდეს ან იმისთვის ან შენთვის. ან რაღას უნდა ქონდეს აზრი - ჩამოგემხო ცა თავზე კაცს...

ვსო, გამეჭედა მე ეს ჰიმალაელი გოგო თავში. გარეთ უკვე ცხელა, მაგრამ მე მსიამოვნებს ჯერ მზე და გამოვისეირნე და უცებ ისეთი ბედნიერი ვიყავი, ანუ რა კარგია რომ რაღაც მაგარი წიგნი არსებობს სადღაც და მელის მე. ზოგადად რამდენი მაგარი წიგნი. ჰოდა, კაია რა, რაღაცნაირი, სურათი ზევით რომ დევს, დავხატე, რა სისულელეეეეებს ვწერ. ააა, სისულელეეეებს წერ, ბიჭო, შენ ვაფშე?

- კი, მერე???

ჯონათან საფრან ფოერი - სრული გასხივოსნება

როგორც რომ წესია, ამერიკული ლიტერატურა გულზე დიდად არ მეხატება. ბავშვობიდან ამგვარ მდგომარეობაში ვარ, თუმცაღა იყო ხოლმე ისეთი პერიოდებიც, ჩემს ლიტერატურულ ნაკითხობაში, როდესაც ზოგიერთი ამერიკელი მწერალი ძალზედ მომეწონებოდა.

იქნებადა ზოგიერთზე აქა პოსტიც კი მაქვს დაწერილი, ეგ აღარ მახსოვს, თავს ვერ დავდებ. ასეა თუ ისე, როდესაც გამომცემლობა "დიოგენემ" შეკრებილ საზოგადოებას ახალი სერიის "ამერიკელების" დაწყება ამცნო, გავიფიქრე, რატომაც არა მეთქი?! თან გვერდს ის აზრი მიმაგრებდა - სულ ოცი წიგნი უნდა გამოიცეს და ოცივე პირველად ქართულ ენაზე.
აბა მე ეხლა ეგეთები არ ვიცი, რაღაცა უაზროდ გაჯასტობები და ხელების გაპარჭყვები, ხოდა დავავლე ხელი და ვიყიდე ვინმე საფრანას "სრული გასხივოსნება".

თავიდან კითხვა რო დავიწყე, ისე ავჯახირდი, ვიფიქრე, არიქა და ჩემი ტვინი ორღობეში გადატრიალდა და სულ მეღრძო და ჩამენავლა მეთქი. თან გამიკვირდა ამ 25 წლის ბიჭს ეს რა ჯაბახანა სტილი აურჩევია ან თავი როგორ გაართვა მეთქი. ეს თავიდან, მარააა მერე ჩემმა გონებამ ალღო რო აუღო ნაწერს, ისე გამიფრინდ-ჩამიფრინდა სიტყვას, პირიდან ვეღარ გავაგდებინე. ახლა, ისეც არ გეგონოთ, არიქა ფრენა-ფრენით ჩავიკითხავ წიგნსაო, არამც და არამც, მიჰყვები რა, ნელ-ნელა შედიხარ ტრახიმის ცხოვრებაში.

ტრახიმი რომ მდინარეში გადაიჩეხა, იქიდან ამოყვინთულმა აღუამ, რომელიც რაბიმ შეიფარა, მერე გაშვილება გადაწვიტა და სურვილი პეშელ ს.-მ, მორდეხაი კ.-მ, ლამპლ ვ.-მ და პინცახ ტ.-მ გამოსთქვეს, ყველა ესენი ღირსეული ხალხი იყო. ჩვილმა იანკელი ირჩია მამად!

კითხულობ და ნელ-ნელა პანიკაში ვარდები, ისე გინდა შენც რომ იმ ამერიკელთან, გადაღრძუებულ ბრმა მოხუცთან, მოჯლოყინე ბიჭთან და ძუკნა ძაღლთან ერთად იყო და იპოვო ავგუსტინე. რა უბედურებაა არავინ იცის სოფელი ტრახიმბროდი. და მერე იმ საოცარ მოხუც ქალს რომ მიადგებიან, ეს მოჯლოყინე ბიჭი ცხრამეტიათასჯერ რომ გაუმეორებს ერთი და იგივე კითხვას, ეს ქალი კიდე "არა", "არა", არა" და ბოლოს "მე ვარ"...  რაღაც გამეყინა, ეგეთი შეგრძნება მქონდა.

რას ვიფიქრებდი და მერე თქვენ რას იფიქრებთ, რომ ამხელა დაჯლაყუნებული ენით დაწერილი რომანი, გაგიტაცებდა საერთოდ ადამინს. აი, ბრავო საფრან ბიჭსა, მართლაც.

ძაან-ძაან კარგს იზამთ ახლა თუ დასხდებით და ყველაფერს თავადაც გაასხივოსნებთ.

როგორღაც რომ კიდევ რაღაცის თქმა მინდოდა, იმას რომ თავი დავანებოთ, ებრაელებს, ნაცისტებს, ჰოლოკოსტს და ამ საფრან ბიჭს, კაენმა აბელი საყვარელი ლექსის პლაგიატში დაადანაშაულა და იმიტომ მოუსწრაფა სიცოცხლე, ლექსი კი ასე იწყებოდა:

ტირიფი ტირის,

ნიავი მიქრის - 

ეულ კუნძულს

მდინარის ტალღა

ელამუნება.

მაურიციო კატელანი - მეტეორდაცემული ხელოვანი

ზოგჯერ უფრო ადვილია იცინო, ვიდრე იტირო, ჩემი ცრემლები კი ყოველთვის ნამდვილია

სკულპტორი, რომლის ნამუშევრებმა თანამედროვე ხელოვნებაში იუმორი, ირონია შემოიტანა დიდი დოზით. შოკისმომგვრელი, ტაბუების დამანგრეველი, ყოველგვარი კონიუნქტურისა თუ კორექტულობისგან თავისუფალი, არაადეკვატული საქციელით სახელგანთქმული. "დღევანდელი არტსცენის ხუმარა" - ასეც მოიხსენიბენ და ამაში მისი ნამუშევრების ერთი თვალის შევლებითაც დარწმუნდებით: ჰაერში ჩამოკიდებული ცხენი, დამხრჩვალი პინოქიო, მეტეორდაცემული რომის პაპი, მლოცველი ჰიტლერი, ჩამომხრჩვალი ბავშვები...

კატელანმა კარიერა 1980-იან წლებში, ფორლში (იტალია) დაიწყო, სადაც ხის ავეჯს ამზადებდა. დამზადებული ავეჯის რეალიზაციისას იცნობს იტალიელ დიზაინერებს, მ.შ. ეტორე სოტასს (ერთ-ერთი ცნობილი საყოფაცხოვრებო ნივთების იტალიელი დიზაინერი). მანამდე ის მუშაობდა მზარეულად, მებაღედ, მცველად...
მან თავისი ნამუშევრების კატალოგი გააკეთა და დიზაინის გალერეებს დაუგზავნა. ასეთი ხერხით საკუთარი თავის წარდგინებამ მას გზა გაუხსნა თანამედროვე ხელოვნებისკენ. კატელანი თვითნასწავლი ხელოვანია, მას არავითანი სახელოვნებო განათლება არ მიუღია, თუმცა ამას ხელი არ შეუშლია გამოფენილიყო მსოფლიოს წამყვან მუზეუმებსა და გალერეებში.

არაფერი, არცერთხელ, არცერთი