ფრანსუა რაბლეს შემოქმედება და შუა საუკუნეებისა და რენესანსის ხალხური კულტურა

სტატიის ავტორია მიხეილ ბახტინი. სამწუხაროდ ახლა რა ნაწილსაც გაგაცნობთ მხოლოდ დასასრულია და პირველი ნაწილი დაკარგული მაქვს. თარგმანი ეკუთვნის გურამ გოგიაშვილს.

ავტორი რენესანსული რეალიზმის და რენესანსული განვითარების შემდგომი სტადიებისთვის უპირობო გახსნისათვის გროტესკული რეალიზმის გაგების მნიშვნელობაზე საუბრობს და მის განმარტებასაც გვთავაზობს. დროის, ქმნადობა–ჩამოყალიბების მიმართ დამოკიდებულება გროტესკული სახის უცილობელი განმსაზღვრელი თვისებაა. მეორე უცილობელი თვისებაა ამბივალენტურობა.

გროტესკულ არქაიკაში, დრო მოცემულია როგორც განვითარების ორი ფაზის – დასაბამისა და დასასრულის: ზამთარ–ზაფხულის, სიკვდილ–გაჩენის  –  მიჯრილობა. აღორძინების ეპოქაში ემატება მხატვრულ–იდეოლოგიური გამოხატვა.

ძალიან საინტერესოა სხეულისა და გროტესკის მიმართება, რომლის ერთ–ერთი ძირითადი ტენდენციაა ერთ სხეულში ორი სხეულის წარმოჩინება: ერთი რომელიც ბადებს და კვდომის პირას არის მისული, მეორე, რომელიც ისახება, უნდა დაიბადოს. სხეულის ეს კონცეფცია რაბლეს რომანში ყველაზე უფრო სრულად და გენიალურად გვირგვინდება. შესუსტებულია რენესანსის სხვა ლიტერატურულ ნაწარმოებებში, ხოლო ფერწერაში ამ კონცეფციას ვხვდებით ბოსხთან და ბრეიგელ უფროსთან.


ჯანი როდარი – მოგზაურობა ლაჟვარდისფერ საბჭოეთში

(1920–1980)
როდესაც იტალიური მთავრობის ჩინოვნიკები საბჭოთა კავშირში ჩადიოდნენ, მათ აუცილებლად ეკითხებოდნენ: "როგორ ბრძანდება იტალიის ყველაზე ცნობილი მწერალი? ახლა რაზე მუშაობს?". ჩინოვნიკები კი მხოლოდ მხრებს იჩეჩდნენ და პასუხობდნენ: "Who is mister Rodary?". ეს შედეგი იყო კათოლიკური ეკლესიის ძალისხმევისა, რომელიც სოფლის ეკლესიების წინ მისი წიგნებით კოცონს ანთებდა. ეკლესიამ ის ეშმაკადაც კი მონათლა. წვავდნენ ჩიპოლინოს და მის "პიონერის წიგნაკს".

ბავშვობიდან სუსტი ჯანი როდარი, იტალიის პატარა სოფელ ომენიაში დაიბადა. მამა, რომელიც მეფუნთუშე იყო, 10 წლისას გარდაეცვალა . ჯანი და მისი ორი ძმა, დედის მშობლიურ სოფელში, ვარესოტოში გაიზარდნენ. ჯანი ბავშვობაში ხშირად ავადმყოფობდა, თუმცა გატაცებული იყო ვიოლინოზე დაკვრით და ნიცშეს, შიპენჰაუერის, ლენინისა და ტროცკის წიგნების კითხვით. სემინარში სამწლიანი სწავლის შემდეგ მასწავლებლის დიპლომი მიიღო და 17 წლის ასაკში სოფლის სკოლაში დაწყებითი სკოლის მოსწავლეების მომზადებას შეუდგა.

ათნაირი სიკვდილი, რომელიც მსურს

თუკი ამ პოსტში ისეთ სიკვდილზე დავწერე, როგორიც არ მსურდა, ახლა როგორიც მსურს, იმაზეც დავწერ. მინდა, რომ სიკვდილის შემდეგ კრემაცია გამიკეთონ და ფერფლი ბუნებაში მიმოფანტონ. ახლა კი
წყარო


შაგრენი, მარტინი, დორიანი და დევიდი

ჩვენი ქვეყნის ორმოცდაათი აუცილებლად წასაკითხი წიგნის პირველი ათეულიდან, ეს 4 წიგნი არ მქონდა წაკითხული.
მიზეზი ასეთია: ყოველთვის მესმოდა მათ ირგვლივ "სჯა–ბაასი"; ახსენებდნენ პრესით, უშვებდნენ რომანების მიხედვით გადაღებულ ფილმებსა თუ სერიალებს და ა.შ. საქმე იქამდეც კი იყო მისული, რომ უნივერსიტეტში გოგოებს შესასწავლი საგნის ქსეროქსების ნაცვლად ესენი ედოთ მერხზე დიდი ამბით და ძალზედ მაღალინტელექტუალური სახეებით იყურებოდნენ.
მსგავსი დამოკიდებულება პროტესტს არა მხოლოდ ჩემში იწვევს, არამედ ნებისმიერ თგვენგანშიც. და ყველაფერი გაფეტიშებული, გამასიურებული, გადაჭარბებულ–გასაგიჟებელი, გულისარევამდე ყელში ამოსული გვძულს და შეუწყალებლად ვიქცევით მათ მიმართ.
ასე გამოიყურება ამ წახნაგოვანი საკითხის ერთი წახნაგი, მაგრამ თუკი დავაკვირდებით სხვადასხვა მხრიდან, ხელში ავიღებთ და ავწონ–დავწონით, დავინახავთ, რომ ის სხვა წახნაგებიც არანაკლებ დამაჯერებლად და სარწმუნოდ ჩანს.

წახნაგი მეორე:
განა ყველაფერი რაც მასიურია ცუდი, უნიჭობა და გოიმობაა? თუკი ასეა, გამოდის რომ "ბითლზები", რომლის მასიურობა დღემდე უკიდეგანოა და "Last.fm"–ზე მომღერლების ჩარტში მოსმენებით დღემდე 1 ადგილს ინარჩუნებს, ნაგავში ყოფილა გადასაგდები. ასევე შეგვიძლია ვთქვათ "ვეფხისტყაოსანზე", რომელიც ნებისმიერმა ქართველმა იცის, თუმცა აქვე შემედავებით: ეროვნული მნიშვნელობის ძეგლებზე საუბარი სისულელეაო და მართალიც იქნებით.
არის რაღაც წიგნები, ალბომები, კინოფირები რაც ეროვნული იდენტობას შესაცნობადაა აუცილებელი და მათ ერები ისევე ასწავლიან სკოლებში, როგორც ჩვენ შოთას, ილიას, აკაკის...
მაგ.: მაიკლ ჯექსონის ალბომი "ტრილერი" ამერიკელებმა შეიყვანეს თავისი შვილებისთვის აუცილებელ მოსასმენ ალბომთა რიცხვში.

ცვაიგისეული სულის ხსნა ლევ ტოლსტოის მაგალითზე

"1879 წელს შემდეგ უპასუხო კითხვებს წერს ქაღალდის ფურცელზე [ტოლსტოი]:
"ა) რისთვის ვცოცხლობ?
ბ) რა მიზეზი უდევს საფუძვლად ჩემსა და ყველაფრის არსებობას?
გ) რა მიზანი აქვს ჩემსა და ყველაფრის არსებობას?
დ) რას მოასწავებს, რატომაა ეს გაორება კეთილისა და ბოროტისა, რასაც შინაგანად შევიგრძნობ?
ე) როგორ უნდა ვცხოვრობდე?
ვ) რა არის სიკვდილი... როგორ გადავირჩინო თავი?"


  "როგორ გადავირჩინო თავი? როგორ უნდა ვცხოვრობდე?" – ეს გახლავთ ტოლსტოის საშინელი ყვირილი, კრიზისის ჭანგებით გულის სიღრმიდან ცხელ–ცხელად ამოგლეჯილი. და ეს ყვირილი გაისმის ოცდაათი წლის განმავლობაში, ვიდრე ბაგე არ უმტყუნებს. გრძნობის სიკეთე და მადლი აღარა სწამს, ხელოვნება ვეღარ ანუგეშებს, უდარდელობაც სადღაც გაქრა. ახალგაზრდობის მხურვალე ზარხოში ულმობელმა სიფხიზლემ შეცვალა, ყოველი მხრიდან სიცივე სცემს, წარმავლობის უფსკრულებიდან, სიკვდილის უხილავი საუფლოდან, რომლითაც გარემოცულია სიცოცხლე. "როგორ გადავირჩინო თავი?" სულ უფრო და უფრო თავგანწირული ხდება ეს ყვირილი, რადგან
შეუძლებელია, რომ ამ თითქოს და უაზრობას მართლაც არ გააჩნდეს რაიმე აზრი, თუნდაც ისეთი, რომელსაც ხელს ვერ შეახებ, თვალით ვერ დაინახავ, ცოდნით ვერ განსაზღვრავ, – აზრი, რომელიც ყოველგვარი ჭეშმარიტების ზეგარდმოა დავანებული. განსჯით მარტოოდენ ცოცხალს თუ ჩასწვდები, სიკვდილს კი ვერა. ამიტომ ახალი,  რაღაც სხვა სულიერი ძალაა საჭირო, რომ მიუწვდომელს მისწვდე და რადგან ეს ურწმუნო, ეს გრძნობის კაცი თავის თავში ვერა პოვებს მას, ანაზდეულად media in vita, თავისი სარბიელის შუა გზაზე მოკრძალებით მუხლს იყრის ღმერთის წინაშე; ეს დაუოკებელი, შიშისაგან გატანჯული, ძრწოლისაგან დაოსებული კაცი ზიზღნარევი სიძულვილით  განზე ისვრის ქვეყნის ცოდნას, რომელიც ორმოცდაათი წელიწადი უსაზღვრო ბედნიერებას ანიჭებდა და ერთი ამბით ითხოვს რწმენას: "მიბოძე იგი, უფალო, და შემწე იყავ ჩემი, რომ მე კიდევ სხვებს ვაპოვნინო."

რა გამოდის? რომ რწმენა ყოფილა ერთადერი გზა, როდესაც კითხვებს ვერ გასცემ პასუხს? როდესაც სულ უფრო და უფრო იხლართები გონების წვდომით სააზროვნო საგნებში და მერე... დაღლა, გათიშვა, უძლურება... ამიტომ აჯობებს იმ რაღაცის მწამდეს, ყველაფერი მას მივაწერო და კითხვებზეც პასუხი მექნება... რა ბედნიერებაა.

"ყოველი რელიგია, რომელი დროისაც გნებავთ, ასეა წარმომდგარი, მსოფლიოს გაუმჯობესების ყოველი ცდა ძრწოლით ატანილი ცალკეული ადამიანის "საკუთარი თავისაგან გაქცევით" ჩამოყალიბდა: საბედისწერო კითხვის თავიდან მოსაშორებლად, რომელიც გულზე ლოდივით აწევს, ყველას ამ კითხვას ახლის, სულის კირთებას მსოფლიო კირთებად აქცევს."

ათნაირი სიკვდილი, რომელიც არ მსურს

სიკვდილი ყველას სხვადასხვანაირად უდგება. უკვე იშვიათობას წარმოადგენს მშვიდად, ღრმად მოხუცებულობაში, ლოგინში, ძილში გარდაცვალება... ტექნიკა მრავალფეროვნდება და შესაბამისად, სიკვდილის ხერხებიც მატულობს.
წყარო
როგორ სიკვდილს არ ვინატრებდი ყველაზე მეტად?

ელ გრეკოსა და უილიამ თერნერის პეიზაჟი

ესპანელი მხატვრის, ელ გრეკოს ნამუშევრს “ტოლედოს ხედს” მეორენაირად მოიხსენიებენ როგორც“ტოლედო ჭექა-ქუხილი დროს” [ტილო, ზეთი. 47,75 – 42,75 სმ. მეტროპოლიტენის მუზეუმი, ნიუ-იორკი]. ეს ტილო ორიდან ერთ-ერთი შემორჩენილი პეიზაჟია მხატვრის შემოქმედებიდან და შექმნილია 1600-1615 წლებში.

ელ გრეკო "ტოლედოს ხედი"
საავდროდ გამზადებული ღრუბლების, მოქუფრული ცის ფონზე, ტყიან და მწვანე მდელოიან მთებზე გამოსახულია ესპანური ქალაქი ტოლედო. პირველ პლანზე მოცემულია მდინარე ტახოზე გადებული ხიდი ალკანტარი. მთის ბორცვზე გაშენებულია ალკასარის სამეფო სასახლე და ტოლედოს ტაძარი. მარცხენა მხარეს – სან სერვანდოს სასახლე. აქცენტი გაკეთებულია ცისა და ხმელეთის კონტრასტზე. სურათის აღქმა დაბლიდან იწყება: ჯერ ხეობა და მდინარე მოჩანს, შემდეგ გაშენებული ქალაქი და ბოლოს, მოქუფრული ცა. ისეთი ეფექტი იქმნება თითქოს ჰორიზონტის ხაზი არც ისე შორსაა და ბუნდოვანი, მაგრამ მაინც იგრძნობა სიღრმე, რასაც ქალაქის ფონზე ღრუბლების მაქსიმალურად შავად გამოსახვა უწყობს ხელს. 

სურათი განეკუთვნება მხატვრის გვიანდელ პერიოდს და ის მანერული სტილისაა, იგრძნობა ბაროკალურობაც, რომელიც კომპოზიციის დეტალების თავისუფალ გამოსახვაში ვლინდება. რეალურადაც, ზოგიერთი ნაგებობა არ არსებობდა და მხატვრის მიერ იყო ჩამატებული. ემოციური ფონი შემაშფოთებელია, რაც დამახასიათებელი ელ გრეკოსათვის.

"სიცოცხლე? შეეშვი, დაუტოვე მეგობრებს"

  კაცი მარტოა და ცარიელ ბინაში იატაკზე ზის. შენელებული ფლეშბეკი (შავ-თეთრი): ჩანან სასამართლო აღმასრულებლები, რომლებიც ქონების აღსაწერად არიან მოსულები. ოჯახური სკანდალი. ცოლი გადის და კარს გაიჯახუნებს. ჩანს, რომ კაცს უკვე აღარაფერი არა აქვს.
  უცებ კამერა კაცს მსხვილი პლანით იღებს. იგი კამერას სასოწარკვეთილი უყურებს. ისმის ხმა კადრს მიღმა: "ცოლმა მიგატოვათ? ერთი ევროც კი აღარ გაქვთ? შეუხედავი და იდიოტი ხართ? არ იდარდოთ, ორიოდ წამში შეიძლება ყველაფერი მოგვარდეს". კაცი ინტერესით უსმენს ამ ხმას. შემდეგ ნაღვლიანად იქნევს თავს. უცებ ჯიბიდან რევოლვერს იღებს და ლულას საფეთქელზე იდებს. ისევ ისმის ხმა: "მოკვდე - ეს ნიშნავს, გახდე ისეთივე თავისუფალი, როგორიც დაბადებამდე იყავი". კაცი ტყვიას მიიჭედებს, თავის ქალა უსკდება, ტვინი კედლებს ესხმება. მაგრამ ის ჯერ კიდევ ცოცხალია, იატაკზე იკრუნჩხება, მთელი სახე სისხლით აქვს დაფარული. კამერა მის პირს უახლოვდება. კაცი ჩურჩულებს:
" - დმადლობ, სიკვდილო".
  აღარ ინძრევა, ღია თვალები ჭერზე დარჩა მიშტერებული. კადრს მიღმა ხმა ასკვნის: "გაუშინაურდი სიკვდილს: მოიკალი თავი! თვითმკვლელობა გაძლებს საშუალებას, შეწყვიტო სიცოცხლე და მასთან ერთად ბოლო მოუღო ყველა პრობლემას".
  ფინალური სლოგანი სთფ-ის ლოგოტიპით: "წერტილი დაუსვი ნერვიულობას: სიკვდილი სიცოცხლის შედეგია".
  შემდეგ მოჰყვება ტიტრები:
  " საფრანგეთის თვითმკვლელთა ფედერაციის (სთფ) შეკვეთით"
  ფინალური სლოგანების სხვა ვარიანტები:
  "სიკვდილი მოდაშია".
  "არავითარი სიცოცხლე, მთავარია სამარე".
  "სიცოცხლე? შეეშვი, დაუტოვე მეგობრებს".
ფრედერიკ ბეგბედერი

ახალი სინგლი და სხვა დეტალები "Biophilia"–ზე

17 საათის წინ ბიერკმა ტვიტერზე დატვიტა:
hi, björk here, it's time to tell you about the 1st biophilia song: crystalline. it will appear towards end of june!  [გამარჯობათ, ბიორკი აქაა, დადგა დრო გითხრათ ალბომ "ბიოფილიას" პირველ სიმღერაზე: crystalline [კრისტალური]. ის გამოჩნდება ივნისის ბოლოს!]
დიდ მოლოდინში ვართ. ბმულზე შეგიძლიათ მოისმინოთ ნაწყვეტი ამ სიმღერის, რომელსაც ბიერკი მანქანაში უსმენს. გარეთ მოჩანს ისლანდიის მთები, წვიმს:



ამაღელვებელია, როდესაც ისიც ფიქრობს თავის თაყვანისმცემლებზე. ტვიტერზე მივწერე რომ ძალიან მიყვარს, ველოდები ახალ ალბომს და ის ჩემი სულის მუსიკაა. და რომ ვარ "უნდო" საქართველოდან. შეიძლება წაიკითხოს და გაუხარდება, ვიცი წაიკითხავს.

ეროვნული გალერეის გახსნა, შერონი დეიდა და ოკუპაციის მუზეუმი

2011 წლის 5 ივნისს, 3 საათზე შედგა განახლებული ეროვნული გალერეის გახსნა [ყოფილი ცისფერი გალერეა], სადაც წარმოდგენილი იყო ქართული სახვითი ხელოვნების შედევრები XX საუკუნის I ნახევრიდან.

გახსნაზე ნახევარი საათით შემაგვიანდა. თვალი მოვკარი გალერეის წინ დაგებულ წითელ ხალიჩას, უამრავ პოლიციელსა და შესასვლელში ტრიბუნასთან მომლოდინე ხალხს. რა დროს ამეებზე თვალის შევლება იყო, როდესაც ჩემს წინ დავით კაკაბაძის, ლადო გუდიაშვილის, ნიკო ფიროსმანაშვილისა და ელენე ახვლედიანის შემოქმედება გადაიშალა:




დრო სუნთქვასავით გარდასული - Before I Die

ძალიან პოეტური და მრავლისმეტყველი სათაურია. იშვიათია წიგნები, რომლებსაც ასეთი სათაური აქვთ, უიშვიათესია ასევე ტექსტი წიგნისა, რომელიც ან ფილიპს ეკუთვნის და  რომელიც მეუღლეს, ჟერარ ფილიპს მიუძღვნა, მის ბოლო 21 დღეს...
ასე მომეჩვენა, რომ ადამიანი ლოგიკურად აზროვნებას მხოლოდ მას შემდეგ იწყებს, რაც ყველაზე ძვირფასი ადამიანი გარდაეცვლება... არ ვიცი, იქნებ ეს მხოლოდ მამაკაცისა და ქალის სიყვარულის დროს ხდება, მათი რომელიმე რგოლის გაწყვეტისას...
ანის მსჯელობა, უკიდეგანოდ რეალისტური და ცნობიერია. ის ნელ–ნელა იაზრებს დიდი სიყვარულის ნაკლსაც და ნამატსაც.

http://www.edbatista.com/2009/07/
"უსინდისობა იქნება ამტკიცო, ვითომ იმაზე მაღლა დგახარ, რაც ჯერ კიდევ არ გამოგიცდია."

ამბობს ანა. ჩემი ფიქრები ისევ ადამიანებს დასტრიალებს. აი, კიდევ რა გრძნობებია საერთო დედამიწის ნებისმიერი მცხოვრებისთვის. არა, კავშირების პოვნა საკმაოდ ხშირად და ადვილადაა შესაძლებელი, უბრალოდ ძნელია ჩაწვდომა.

მაგალითად, ლუიჯი პირანდელოს "არადანმა" ჯაყოს ხიზნები გამახსენდა. ისევ რაღაც საერთო იგრძნობოდა იტალიურისა და  ქართულ რომანებს შორის, არა მხოლოდ განვითარებული სიუჟეტი...

ძნელია უნივერსიტეტში გამონახო ისეთი მოსაუბრე, რომელთანაც ღიად დააფიქსირებ შენს აზრებს ნებისმიერ საკითხზე, რაც დაგროვდა, რაც გაწუხებს, რაც გარკვევას საჭიროებს. აზრთა გაცვლა–გამოცვლა, უფრო მეტი კრიტიკა და წუხილი... გვაკლია ეს ყველაფერი, უმეტესობა საჭიროებასაც ვერ ხედავს.
ასე შემთხვევით აღმოვაჩენთ ხოლმე ზოგიერთები და სწრაფად ვიწყებთ საუბარს ყველაფერზე, ვეღარ ვამჩნევთ დროს, გვინდა ყველაფერი მოვასწროთ, გავუზიაროთ...
ასე მოხდა რამდენიმე დღის წინაც და შემდეგ მოსაუბრემ ალბერ კამიუს შემოქმედების განხილვა გადმომცა, ხათუნა წიკლაურის მიერ განხილული. კამიუს ჯერ შორიდან ვაკვირდები, ნელ–ნელა ვაწვდი გონებას. ეს ხომ ის თემებია, რაც ყველაზე მეტად მაინტერესებს, ამიტომ ვფრთხილობ...

მიუხედავად იმისა, რომ არცერთი მისი რომანი თუ მოთხრობა არ წამიკითხავს განხილვებმა ასეთი აზრები დამიბადა, რომ ადამიანებმა გაიაზრეს უკვე აბსურდი, დრო დაჩქარებულია. ახლა ყველანი უცხოები ვართ, ყველანი "მერსო"–ები ვართ. განსხვავება იმაშია, რომ ახლა აღარავინ დაგვსჯის, აღარავინ გაგვასამართლებს...
მე ესე მგონია, იქნებ ეს კარგიცაა.

და დროის სუნთქვა აბსურდსაც მიესადაგება, ისიც ისე გარდავა... ისე გაქრება და მიილევა.